Σε προηγούμενο άρθρο είδαμε τι είναι το ωράριο εργασίας και ποιες οι μορφές του. Καταλήξαμε στο γεγονός ότι γενικά ισχύει το συμβατικό ωράριο (40 ώρες εβδομαδιαίως για την πλήρη απασχόληση) και στο ότι ο εργοδότης μπορεί να απασχολήσει τον εργαζόμενο παραπάνω, χωρίς όμως να ξεπεράσει κάποια χρονικά όρια ανάλογα με τη λειτουργία της επιχείρησης (πενθήμερο ή εξαήμερο). Το ερώτημα όμως που ταλανίζει την επιχείρηση και τον εργαζόμενο είναι πως αμείβονται όλες αυτές οι ώρες; Για να απαντήσουμε σε αυτό, θα πρέπει αρχικά να κατανοήσουμε τα χρονικά όρια του ωραρίου εργασίας και τι συνιστά κάθε ένα από αυτά.

Το συμβατικό χρονικό όριο

Όπως είδαμε, το συμβατικό ωράριο εργασίας θεσπίζεται μέσα από τις συλλογικές και τις ατομικές συμβάσεις εργασίας. Είναι 40 ώρες εβδομαδιαίως (όταν μιλάμε για πλήρη απασχόληση) και κατανέμεται ισόποσα στις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας, ανάλογα με το αν αυτές είναι πέντε ή έξι. Σε σπάνιες περιπτώσεις και καθαρά για λειτουργικούς λόγους, η κατανομή αυτή δύναται να είναι ανισομερής.

Για επιχειρήσεις οι οποίες λειτουργούν πέντε ημέρες την εβδομάδα, το συμβατικό ωράριο κατανέμεται σε 8 ώρες την ημέρα. Αντίστοιχα, σε επιχειρήσεις που λειτουργούν έξι ημέρες, το ωράριο αυτό κατανέμεται σε 6 ώρες και 40 λεπτά ημερησίως. Οι τακτικές λοιπόν αποδοχές που συμφωνούνται από την επιχείρηση με τον υπάλληλο μέσα από τις συμβάσεις εργασίας, αφορά αυτά τα χρονικά όρια εργασίας.

Το χρονικό όριο της υπερεργασίας

Όπως αναλύσαμε στο προηγούμενο άρθρο, το συμβατικό ωράριο εργασίας των 40 ωρών εβδομαδιαίως κατανέμεται, ανάλογα με τις ημέρες, ισόποσα μέσα στην εβδομάδα. Έτσι

• Όταν έχουμε εξαήμερη εργασία, ο ημερήσιος χρόνος εργασίας λογίζεται ότι είναι 6 ώρες και 40 λεπτά.
• Όταν έχουμε πενθήμερη εργασία, ο ημερήσιος χρόνος εργασίας λογίζεται ότι είναι 8 ώρες.

Ο εργοδότης, και στα δύο καθεστώτα απασχόλησης, έχει το δικαίωμα να απασχολήσει τον εργαζόμενο (και οι εργαζόμενοι την υποχρέωση να το αποδεχθούν) για έως και ορισμένες ώρες έως αυτές του νόμιμου ωραρίου. Κατά συνέπεια θα έχουμε:

• 1 ώρα και 20 λεπτά επιπλέον επί εξαήμερης εργασίας, φτάνοντας τον ημερήσιο νόμιμο χρόνο εργασίας στις 8 ώρες
• 1 ώρα επιπλέον επί της πενθήμερης εργασίας, φτάνοντας τον ημερήσιο νόμιμο χρόνο εργασίας στις 9 ώρες

Οι επιπλέον ώρες αυτές (από την 41η έως την 45η για το πενθήμερο και από την 41η έως την 48η για το εξαήμερο) ονομάζονται υπερεργασία ¹N. 2874/00. Αμείβονται με το καταβαλλόμενο ημερομίσθιο προσαυξημένο κατά 20% και δε συνυπολογίζονται στα επιτρεπόμενα όρια την υπερωριακής απασχόλησης ²α.1 του Ν. 3385/05 ³α. 74 παρ.10 του Ν. 3863/10.

Η υπερεργασία, πλέον του γεγονότος ότι είναι εντός των ορίων του νόμιμου ωραρίου, υπάγεται στο διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη ⁴a1 §2 του Ν2874/00. Ως εκ τούτου, θεωρείται υποχρέωση του εργαζομένου να αποδεχθεί την εργασία αυτή όταν του ζητηθεί.
Απόλυση η οποία οφείλεται σε άρνηση του εργαζομένου να πραγματοποιήσεις την υπερεργασία εντός των ορίων του νόμιμου ωραρίου, θεωρείται έγκυρη, μη καταχρηστική και γίνεται χωρίς την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης ⁵Εφ. Θεσ/νίκης 1873/1989

Η υπερεργασία είναι μέρος του διευθυντικού καθήκοντος του εργοδότη και δε χρειάζεται να αναγγελθεί στην οικία επιθεώρηση ή στο ΠΣ Εργάνη πριν από την εκτέλεσή της

Το χρονικό όριο της υπερωρίας

Σε περίπτωση που εργαζόμενος απασχοληθεί από τον εργοδότη για περισσότερη ώρα από αυτή του νόμιμου ωραρίου, τότε αυτή θεωρείτε υπερωρία.

Για να απασχολήσει ένας εργοδότης υπερωριακά έναν εργαζόμενο νόμιμα, θα πρέπει να ακολουθηθεί μια ειδική διαδικασία και τύπος. Πιο συγκεκριμένα για να θεωρηθεί η υπερωριακή εργασία νόμιμη θα πρέπει:

• Να υπάρχουν ορισμένες έκτακτες ανάγκες
• Να γίνει αναγγελία της υπερωρίας στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, το αργότερο πριν την έναρξη πραγματοποίησης της ⁶α. 36, Ν.4488/2017.
• Να μην υπάρχει υπέρβαση του ανώτατου ορίου ωρών υπερωριακής απασχόλησης που καθορίζεται σε ημερήσια και σε ετήσια βάση.

Το ανώτατο αυτό όριο υπερωριακής απασχόλησης, καθορίζεται στις 150 ώρες ετησίως ήτοι 3 ώρες ανά ημέρα για όλους τους εργαζομένους της χώρας ⁷α.58 του Ν.4808/2021. Τα όρια αυτά τελούν υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 6 του Π.Δ. 88/1999 με την οποία προβλέπεται ότι ο χρόνος εβδομαδιαίας εργασίας των εργαζομένων δε δύναται να υπερβαίνει κατά μέσο όρο τις 48 ώρες ανά περίοδο των 4 μηνών.

Με την ένταξη των επιχειρήσεων στην Ψηφιακή Οργάνωση του χρόνου εργασίας και την ψηφιακή κάρτα, δίδεται η δυνατότητα από 1/3/2024 για την προαναγγελτική ή την απολογιστική δήλωση καταχώρισης αλλαγών ωραρίου, οργάνωσης χρόνου εργασίας και υπερωριών ⁸Υ.Α. 113169/2023 (ΦΕΚ 7421/Β` 28.12.2023). Εφόσον ο εργοδότης επιλέξει την απολογιστική δήλωση θα υποβάλλει τις αλλαγές του ωραρίου εργασίας, της οργάνωσης του χρόνου εργασίας και των υπερωριών έως τη λήξη του επόμενου ημερολογιακού μήνα από την πραγματοποίησή τους.

Οι ώρες αυτές της νόμιμης υπερωρίας αμείβονται με το ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 40%

Υπερωρία πλέον των ετησίων ορίων του Ν 4808/2021

Με απόφαση του Υπουργείου Εργασίας μπορεί, σε ειδικές περιπτώσεις, να δοθεί άδεια ώστε οι εργαζόμενοι να δουλέψουν παραπάνω ώρες από το επιτρεπόμενο ετήσιο όριο υπερωριών των 150 ωρών. Αυτό ισχύει μόνο όταν υπάρχει επείγουσα εργασία που είναι απολύτως αναγκαίο να γίνει άμεσα και δεν μπορεί να αναβληθεί.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ώρες πληρώνονται με προσαύξηση 60% στο κανονικό ωρομίσθιο.

Η παράνομη υπερωρία

Ως παράνομη, ονομάζεται η υπερωριακή εργασία η οποία παρέχεται προς τον εργοδότη χωρίς να έχει ακολουθηθεί η ειδική διαδικασία και τύπος. Σε αυτή την περίπτωση (η οποία συνήθως εξετάζεται μετά από αγωγή ή καταγγελία του εργαζόμενου), εκτός των κυρώσεων που μπορεί να υποστεί ο εργοδότης, ο εργαζόμενος δικαιούται να αποζημιωθεί για τις προσφερόμενες ώρες παράνομης υπερωρίας με το ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 120%.

Πίνακας προσαυξήσεων υπερεργασίας και υπερωριών

Είδος	Προσαύξηση
Υπερεργασία πενθημέρου (41η έως 45η ώρα)	20%
Υπερεργασία εξαημέρου (41η έως 48η ώρα)	20%
Νόμιμη υπερωρία (έως 150 ώρες ετησίως)	40%
Νόμιμη υπερωρία (πάνω από 150 ώρες ετησίως)	60%
Παράνομη υπερωρία	120%